تشريح المسائل ( * ) مراد از عبارت ( فيقع الكلام فيه فى موضعين . . . . الخ ) چيست ؟ اين است كه : سخن در مقام اوّل نيز در دو موضع واقع مىشود . 1 - آنجا كه شك در نفس تكليف است اعم از آنكه شك ، حكميّه باشد و يا موضوعيه ، كه اين موضع ، مجراى يكى از دو اصل برائت و يا تخيير است . 2 - آنجا كه شك ما در متعلّق تكليف است و نفس تكليف كه الزام باشد و همچنين نوع تكليف كه وجوب يا حرمت باشد معلوم است ، چه شك حكميه باشد و چه موضوعيّه يعنى : مىدانيم كه وجوب در كار است ، لكن نمىدانيم كه آيا اين وجوب به ظهر تعلّق گرفته و يا جمعه كه اين موضع محلّ و مجراى اصل احتياط است . ( * ) مراد از ( نفس تكليف ) در عبارت فوق چيست ؟ نوع خاصّى از تكليف مثل : وجوب مشكوك و يا حرمت مشكوكه است به عبارت ديگر : شخص جنس تكليف را مىداند و لكن در نوع آن شك دارد ، يعنى : مىداند الزامى از جانب شارع متوجّه اوست ، لكن نمىداند كه نوع الزام ، وجوبى است و يا حرمتى همان‌طور كه در دوران ميان وجوب و حرمت اصل الزام مسلم است ولى نوع حكم مشكوك است كه اينجا مجراى ( اصالة التّخيير ) است . و يا اينكه نه نوع تكليف و نه جنس آن ، هيچ‌يك معلوم نيست ، مثل : شبهات ابتدائيه كه نمىدانيم فلان عمل واجب است يا نه و يا حرام است يا نه ؟ كه اين‌گونه موارد مجراى اصل برائت و يا تخيير است . ( * ) خلاصه تقسيمات مقام اوّل چه بود ؟ 1 - به طور كلّى بحث از اصول سه‌گانه برائت ، احتياط و تخيير است . 2 - سخن در اين مقام در دو موضع است كه موضع اوّل در برائت و موضع دوم در احتياط و تخيير است . ( * ) پس مراد از ( يقع الكلام فيه مطالب . . . الخ ) چيست ؟ اين است كه : كلام در موضع اوّل شامل مطالبى است كه جامع آنها سه مطلب عمده ذيل است : 1 - شبهات تحريميّه بدين معنا كه نمىدانيم آيا فلان عمل ( مثلا : استعمال دخانيات ) حرام است يا نه ؟ در اين‌گونه از شبهات يك طرف شبهه احتمال تحريم است و طرف ديگر احتمال ، از ساير احكام چون اباحه يا كراهت و يا استحباب ( غير از وجوب ) . 2 - شبهات وجوبيه و يا وجوب مشتبه به غير تحريم ، بدين معنا كه : فى المثل : نمىدانيم كه آيا اقامه در نماز واجب است يا نه ؟ كه در اين‌گونه از شبهات يك طرف شبهه